Marktplein 1

Uit Sint Anna ter Muiden
Ga naar: navigatie, zoeken

Marktplein 1 is een huis aan het Marktplein van Sint Anna ter Muiden. Volgens de muurankers is het gebouwd in 1657. In 1832 lag het op perceel A 76 en ging vanouds samen met het perceel A 77 als erf.

WitteLeeuw.jpg Marktplein1-achterkant.jpg

Herberg De Witte Leeuw

Vroeger stond dit pand bekend als de Witte Leeuw. Het was een herberg. In 1657 is deze herberg herbouwd, nadat deze tussen 1643 en 1657 was opgeheven, mogelijk als gevolg van de stadsbrand van 1651.

In de gevel van het huis zijn nog twee leeuwenkopjes te vinden, die herinneren aan de vroegere naam van dit pand.

Leeuwenkopje.jpg

Ligging

9 mei 1657:

  • seker erve sijnde de erve daer voor desen de witte leeu op gestaen heeft
  • gelegen binnen deser stede aen de westsijde vant pleijn

15 augustus 1658:

  • seker nieuw getimmerd huijs staende op eygen erve
  • op de westsijde van de plaetse deser stede
  • t huijs van Noe Quadran (sic) aende noortsijde
  • streckende d’erve achterwaerts tegen aen d’erve van Michiel van de Broucke aende oostzijde,
  • en de wed Jordaens aende zuijtsijde

9 juli 1664:

  • een huijs ende schuijre met den erve
  • gelegen op de suijtwestsijde van de plaetse,
  • abouterende op t suijteijnde de erve toebehorende juffr de wed van dhr Maerten Jordaens,
  • op de westsijde en de noorteijnde St Annestrate
  • ende op de oostsijde de plaetse deser stede.

8 september 1717:

  • een huijs, stallinge en eijgen erve, sonder de precise groote daervan te weten,
  • aen de westsijde van het pleijn ofte plaetse deser stede
  • tot agterwaerts tegen het stratie genaemt den corten ommeganck,
  • noort het huijs van Noé Quadran nu Christiaen Ameele,
  • lopende als nu tusschen beijden den uijtwegh van de hofstede van den burgemr de Bruijne na de plaetse of pleijn deser stadt,
  • streckende voorts de erve agterwaerts om, en alsoo tegen de erve van Michiel van den Broecke nu Francois Bokelaar aende oostsijde,
  • ende de wed Jordaens nu Jannis Scheers aen de suijtsijde

13 november 1726:

  • een huijs, stallinge, packhuijs, nieuwe schuijre, somerhuijsen en alle verdere edificien mitsgaders eijgen erve...
  • staende en leggende aende westzijde van het pleijn of plaetse deser stede,
  • tot aghterwaerts tegen het straetie genaemt den corten ommegank,
  • noort het huis van Christiaen Ameele,
  • loopende tusschen beijde den uijtwegh van de hofstede van den out burgemr Jacob de Bruijne na de plaets off pleijn,
  • streckende voorts de erve agterwaerts om, en alsoo tegen de erve van Francois Bokelaar aende oostzijde,
  • en Jannis Scheers aende zuijdzijde,
  • t voorgem huijs genaemt de Witte Leeuw

1 april 1761:

  • een woonhuijs en annex houtschuur met 65 roeden eijgen erve...
  • aan de westzijde van het pleijn of plaetse

24 februari 1772:

  • woonhuijs zijnde een herberg genaamt de Witte Leeuw
  • met annex houdschuur, stallinge met 65 roeden erve
  • aan de westzijde het plein of plaatse,
  • agterwaarts jegens het straatje den korten ommegang,
  • noort den uitwegh van de hofstede van Jacobus vd Ameele,
  • zuyd d’erve van de wed Johannes Scheers en dhr Francois Bokelaar

28 februari 1775:

  • een woonhuijs met annexe houdlogie stallinge en erve van ouds genaamt den Witten Leeuw...
  • met een erve van 56 roeden ...
  • abouterende voren ten oosten aen de pleijne off plaatse van St. Anne ter Muijden en den cooper sijn huijs en erve,
  • west aan het straatje genaamt den Corten Ommegank,
  • zuijd de erve van den coper en die van dhr Francois Bokelaar,
  • en noort de stadstrate...

20 oktober 1779:

  • een woonhuijs met annexe houtlogie, stallinge en erve van ouds genaamt de Witten Leeuw,
  • abouterende voren ten oosten aan de plaine of plaatse,
  • west aan het straatje den korten ommegank,
  • zuijd de erve van de Brouwerie en die van schepen Francois Bokelaar
  • en ten noorden de stadsstrate

Eigenaren

Kaart van 1728 met het perceel van Jacob van der Straten

Bewoners

  • Op 13 mei 1643: Robbert Grimmelbé.
  • Twintigste eeuw: Oude burgemeesterswoning, nu het huis van de baron.

Prentbriefkaart

Vermeldingen

Omm 1577

  • ontbladere Jochem Heindrijcx
  • De kercke van Sint Anne ter Mude ande noortsijde daeran een groene platse van lande daer t’pelderijn op staet, mette oostsijde vuer gemeens ande hoochstraete 26 voeten breet uutghesleghen, mette westsijde ende noorthende vuer gemeens an Sint-Anne strate oock 26 voeten uutghesleghen, ende metten suutwesthoucke verschaeckelende jeghens Jacob Maertens huus ende erfve,
  • 1 lijne 35 roeden

RAZvl 472

  • 13 meije 1643: comp Jaques Hallinck burgemr deser stede en Mayken Maes zijn huisvrauwe, oock Cornelis Maes met Catelina Panten zijn huisvr verkopen aan Andries Mattheus te desen present een huijze ende erve wesende een herberge genaemt de Witte Leeuw met sijn stallinge, schueren etc binnen deser stede... tegenwoordich bewoont wordt bij Robbert Grimmelbé...
  • 9 mei 1657: comp Jan Claesen voogt van de minderj weesen van Andries Mattheus heeft verkocht aan Charel de Nut seker erve sijnde de erve daer voor desen de witte leeu op gestaen heeft gelegen binnen deser stede aen de westsijde vant pleijn voor de somme van 39 ponden 6 schell te betalen gereet ende contant edoch dewijl dat de wed: Jacques Hallinck over haer selve ende dhr Johan de Meijer als voogt over de weesen van Cornelis Maes eenige pretentie op deze erve hebben, sal de cooper in handen behouden van dese capitale somme de somme van 18 ponden totdat sij van elcanderen accoort sullen vereent weesen ... was onderteekent Jan Claessen de Brabander ende Charle Deneret? ter presentie van Nicolaes de Puijdt ende Jacques van Vuxeem

RAZvl 473

  • 15 aug 1658: comp Carel de Nuet ende Marye Plancke sijne huijsvr verklaren schuldig te zijn aan Aeltgens Beijens 300 carolusguldens
    onderpand seker nieuw getimmerd huijs staende op eygen erve op de westsijde van de plaetse deser stede t huijs van Noe Quadran [sic]aende noortsijde streckende d’erve achterwaerts tegen aen d’erve van Michiel van de Broucke aende oostzijde, en de wed Jordaens aende zuijtsijde...
  • 9 juli 1664: comp Carel de Nut ende Marij de Plancke sijne huisvr bekennen schuldich te wesen aen Gijsbrecht de Jonge 235 ponden 30 schell en 4 groten vlms die de compt: schuldich gebleven sijn bij slote van rekeninge van date den 25 maert 1664 ten passeren van desen gesien... tegen 5 procent rente... onderpand een huijs ende schuijre met den erve gelegen op de suijtwestsijde van de plaetse, abouterende op t suijteijnde de erve toebehorende juffr de wed van dhr Maerten Jordaens, op de westsijde en de noorteijnde St Annestrate ende op de oostsijde de plaetse deser stede...

RAZvl 478

  • 8.9.1717:
    comp Pieter de Nut en sijn huisvr Elisabeth de Puijt verkopen aan Joris de Mil een huijs, stallinge en eijgen erve, sonder de precise groote daervan te weten, immers soo als het selve huijs jegenwoordigh bij den acceptant wort bewoont, ... aen de westsijde van het pleijn ofte plaetse deser stede tot agterwaerts tegen het stratie genaemt den corten ommeganck, noort het huijs van Noé Quadran nu Christiaen Ameele, lopende als nu tusschen beijden den uijtwegh van de hofstede van den burgemr de Bruijne na de plaetse of pleijn deser stadt, streckende voorts de erve agterwaerts om, en alsoo tegen de erve van Michiel van den Broecke nu Francois Bokelaar aende oostsijde, ende de wed Jordaens nu Jannis Scheers aen de suijtsijde, alles soo gemelt bij seeckere afgelost verbant tot laste van wt Carel de Nut des eersten compts vader in dato den 15 aug 1658, competerende het voors huijs etc voornt den comparant vercoper, als (na gedane afstant van de verdere erffgenamen) aenveert hebbende den geheelen boedel met baten en lasten van meergem sijn vader Carel de Nut, welcken Carel de Nut t’ voors: huijs nieuw heeft doen timmeren, en de voorgem erve met eenige daerop leggende materialen heeft gehadt bij coope van Jan Claessen als voogt van de minderj weese van Andries Mattheeus volgens de letteren van erffenisse dato 9 meij 1657 daer van sijnde, hebbende den selven Andries Mattheeus meergem: eijgen erve met het huijs doenmaels daer op staende, van oudts genaemt de Witte Leeuw, gelijk als nu weder is genaemt, gecompeteert bij coope van Jaques Hallinck en Maijken Maes sijne huisvrouwe, mitsgaders Cornelis Maes en desselfs huisvr Cathalintie Panten volgens de erffenisse dato 13 meij 1643...
  • 13.11.1726:
    comp Boudewijn Scheers oud burgemr met procuratie van Jeroon de Gelleke generaliteitsbode, en Johan Aldenhove, beijde wonende in s Gravenhaege als voogden van Adriaen de Mil wees van Johan de Mil en [ni] mede woonende aldaer... zijnde de voorn weese Adriaen de Mil in t gene hierna genoemt gerechtigt voor de helft als erfgenaem van vaders zijde ten sterfhuijse wt Joris de Mil, meerderjarig jongman, den 14 meij 1725 alhier overleden, zijnde een zoon geweest van Joos de Mil en Elisabeth de Puijt.
    Voorts nogh deselven heer Boudewijn Scheers als vader en voogt van zijn zoon Johannis Scheers in zijn voorg huw verwekt bij wt Elisabeth de Nut die dogter was van Pieter de Nut en gemelde Elisabeth de Puijt, de voors Johannis Scheers int geen naers als erffgenaem van s moederszijde geregtigt voor 1/5 part in de wederhelft, off een tiende part int geheel...
    Item Elisabeth de Puijt te vooren wed Joos de Mil, en nu laest van Pieter de Nut als erfgename ten voors boedel, int volgende geregtigt mede voor 1/5 part in de helft of 1/10 int geheel.
    Item Jacobus de Nut nagelaten meerderj zoon wt Pieter de Nut, daer moeder van is voorn Elisabeth de Puijt ook voor 1/10 int geheel.
    En eijndelinghe nogh Pieter Bellink meerderj nagelaten zoon van wt Bartholomeus Bellinck en Johanna Pauwels, welke Johanna Pauwels al mede dogter was van de voors Elisabeth de Puijt, in voorg huw geproc. bij Johannes Pauwels, ook voor 1/10 int geheel, zijnde de naers cooper Jacobus van der Straete als in huw met Christina de Nut, dogter van hierv genoemde Pieter de Nut en Elisabeth de Puijt geregtigt in t resterende vijfde part in de helft van moederszijde en 1/10 part int geheel.
    Welke comparanten hebben verkocht ider voor hun aendeel aen Jacob van der Straete woonende alhier, een huijs, stallinge, packhuijs, nieuwe schuijre, somerhuijsen en alle verdere edificien mitsgaders eijgen erve... immers zo als het selve huijs, erve en al tgeene voors bij den overleden Joris de Mil tot sijn sterfdagh is bewoont geweest, en jegenwoordigh nogh is staende en leggende aende westzijde van het pleijn of plaetse deser stede, tot aghterwaerts tegen het straetie genaemt den corten ommegank, noort het huis van Christiaen Ameele, loopende tusschen beijde den uijtwegh van de hofstede van den out burgemr Jacob de Bruijne na de plaets off pleijn, streckende voorts de erve agterwaerts om, en alsoo tegen de erve van Francois Bokelaar aende oostzijde, en Jannis Scheers aende zuijdzijde, t voorgem huijs genaemt de Witte Leeuw, alles volgens de erfbrieff bij wt Pieter de Nut en Elisabeth de Puijt gepasseert dd 8 sept 1717.. zijnde tgeene aen en ontrent de voors huijsinge ende tsedert den voors tijt is gemeliereert en aengebouwt geschiet bij meergemelde Joris de Mil.
    hebben verkocht binnen deze stadt St. Anne ter Muiden in de herberge de Witte Leeuw op den 27 en 28 julij dezes jaars 1733
    hebben verkocht op 3 april 1736 in de herberge de Witte Leeuw

RAZVL 480

  • fo 28, 1.4.1761:
    Adriaan Kleyman schepen van Sluis, als in huw met Elisabeth vd Strate dochter van wt Jacobus vd Strate, in sijn leven oud burgemr van St Anne, en als gemachtigde van hoofdman Jacobus vd Strate wonende Cadzand, en van den oud burgemr Johannes vd Strate, wonende in de polder Bewester Eede, bijde zoonen van dhr Jacobus vd Strate voorn:...
    heeft verkocht op 1 juni 1755 aan Boudewijn Scheers oud schepen deser stad, thans borger binnen Sluis... een woonhuijs en annex houtschuur met 65 roeden eijgen erve... aan de westzijde van het pleijn of plaetse,
  • 24.2.1772:
    Boudewijn Scheers [neef van Boudewijn Scheers x Elisabeth de Nut] borger en bierbrouwer binnen Sluijs en zijn huisvr Cornelia Bekaar verklaren schuldig te wesen aan Philippus Scheers schepen te deser stede 150 ponden vlms...
    onderpand desselfs woonhuijs zijnde een herberg genaamt de Witte Leeuw met annex houdschuur, stallinge met 65 roeden erve aan de westzijde het plein of plaatse, agterwaarts jegens het straatje den korten ommegang, noort den uitwegh van de hofstede van Jacobus vd Ameele, zuyd d’erve van de wed Johannes Scheers en dhr Francois Bokelaar
  • 28.2.1775:
    Boudewijn Scheers coopman te Sluijs, verkoopt aan sijne broeder Philippus Scheers schepen deser stede een woonhuijs met annexe houdlogie stallinge en erve van ouds genaamt den Witten Leeuw... met een erve van 56 roeden ... abouterende voren ten oosten aen de pleijne off plaatse van St. Anne ter Muijden en den cooper sijn huijs en erve, west aan het straatje genaamt den Corten Ommegank, zuijd de erve van den coper en die van dhr Francois Bokelaar, en noort de stadstrate... voor 700 carolijguldens contant betaald...


A 77.jpg



  • 20.10.1779:
    Jacobus van den Ameele d’oude met machtiging van de erven van Philippus Scheers in leven schepen deser stede ... verkoopt samen met Johannes Scheers fs Boudewijn op 10 sept 1779 aan Francois Bookelaar schepen deser stede, een huijs, stallinge en erve staande en gelegen binnen dese stad van ouds genaamt de oude Brouwerie en aldaar op de plaatse oft plain, abouterende ten oosten en zuijden jegens de erve van den acceptant, en van westen jegens de erve van het huijs de Witte Leeuw, voorhoofdende ten noorden aan de gesegde plaatse of plain, belast met eene stadscheijns van 14 schell vlms sjaars... koop is geschiet voor 10 ponden vlms contant
  • 20.10.1779:
    Jacobus van den Ameele d’oude met machtiging van de erven van Philippus Scheers in leven schepen deser stede ... verkoopt samen met Johannes Scheers fs Boudewijn op 10 sept 1779 aan den hooftman Adriaan Plasschaart wonende te St Anne ten Vrijen, een woonhuijs met annexe houtlogie, stallinge en erve van ouds genaamt de Witten Leeuw, abouterende voren ten oosten aan de plaine of plaatse, west aan het straatje den korten ommegank, zuijd de erve van de Brouwerie en die van schepen Francois Bokelaar en ten noorden de stadsstrate, welke koop is geschiet voor 100 ponden vlms contant
  • 19.9.1781:
    Francois Bokelaar president schepen deser stede heeft verkocht aan hooftman Adriaan Plasschaart wonende te St Anne ten Vrijen een huijs stallinge en erve genaamt de Brouwerie op de plaetse of plain, abouterende ten oosten en zuijden jegens de erve van de verkoper en van westen jegens het huis en erve den Witten Leeuw voorhoofdende ten noorden aan de gesegde plaatse oft plain

Not Kanter

[Onderhandse acte voor Kanter te Sluis]

  • 12.2.1799

Erven van Adriaan Plasschaart verkopen publiek a. een huis met houtlage, stalling en erve genaamd de Witte Leeuw b. een dito met deszelfs stalling en erve genaamd de Oude Brouwerij beide in eenen koop en c. een dito met deszelfs stallinge genaamd de oude smitse afzonderlijk ... Op heden 24 pluviose VII ten huize van Francois Bokelaar te St Anne publiek te verkopen een huis met deszelfs bakkeete en stalling, genaamd de oude smitse, zijnde aan hetzelve in gebruik 200 roeden pachtland ten advenante van 10 gulden 10 stuivers vlaams courant den hoop sjaars, welke pacht zal eindigen 2 jaren na 9 vendemiaire eerstkomende, staande en gelegen ter commune van St Anna ter Muiden in dat gedeelte dat voorheen St Anna ten Vrijen genoemd werd, bij den overledenen in eigendom bezeten door middel van koop dato [n.i.] gehouden door den stokhouder Charles de Tyly in de venditie ten sterfhuize van Pieter de Smid.

  • Conditien oa wat het gebruik betreft:

1 Dat de kaamer thans bewoond bij Philippus de Smid aan den selven ter bewooning moet gelaten worden zoo lang hij leeft ... zonder eenige huur of pacht. 2. Dit huis is volgens pachtbrief dd 30.11.1793 door wijlent Adriaan Platschaart en Philippus Koppens gemaakt, aan den laatstgemelden voor 3 6 9 jaaren verhuurd, waarvan het eerste jaar aanving met Meij 1793... met reserve dat de verpachter van drie tot drie jaaren de keur zal hebben van opzeg mits 6 maanden voor den vervaldag. Ingevolge hiervan heeft wijlent Adriaan Platschaart aan Celia Blondeel wed van wijlent Philippus Koppens aangezegd van met den 11 floreal eerstkomende dit huis te moeten ruimen... hetzelfde geldt voor het land... Verkocht aan Jacobus le Roij de oude.

De Witte Leeuw, gekocht door Adriaan Plasschaart dd 20.10.1779 van de erven van Philippus Scheers. Abouterende van vooren ten oosten aan het plein op plaetse, ten westen aan het straatje genaamd den korten ommegank, ten zuiden de erve van de oude brouwerij en die van Francois Bokelaar en ten noorden de stadsstraat, mitsgaders de Oude Brouwerij met zijn erve groot 13 roeden bij de overledenen gekocht van Francois Bokelaar dd 19.9.1781, abouterende ten oosten en zuiden aan het erf van Francois Bokelaar voornoemd, west jegens de Witte Leeuw en voorhoofdende ten noorden aan de plaatse of plein, belast met een jaarlijkse rente van 14 schell aan de gemeente St Anne... Verkocht aan Joannes Voskamp.

Not Hennequin

  • 10.4.1810

Inventaris van de boedel van Suzanna Sommeijer. Referentie aan haar huw contract met Johannes Voskamp bij not Bouvin te Sluis dd 9.12.1768. Onroerend goed: - een huis west van de plaats waar Johannes Voskamp nog woont en de overledene is overleden, verworven bij koop van de erven van Adriaan Platschaart voor not Broeke 24 pluviose VII


Not Hennequin

  • 9.7.1811:
    Mattheus de Bruijne, Pieter de Bruijne, Suzanne Leijssenaar fa Josias en wijlen Apollonia de Bruijne, Suzanne le Roij fa Jacobus en Suzanne de Bruijne met haar man Abraham Cappon, en Pieter le Roij fs Jacobus en wijlen genoemde Suzanne de Bruijne... verkopen aan Jan Theunis Voskamp
  • 1e een huis in St Anne ten westen van het plein

Not Hennequin

  • 20.6.1817

Jan Theunis Voskamp, rustend landman, Johannes Theodorus Voskamp en Pieter Crince, beide landlieden, de laatste als in huw met Pieternella Voskamp, verkopen aan Abraham Cappon, winkelier te St Anne,

  • 1e 19/20e parten in een huis met annexe stalling van ouds genaamd de Witte Leeuw met 56 roeden... voorhoofdende aan het plein of de Markt, west aan het straatje gezegd den Ommegang, zuid aan de erve van de oude Brouwerij en van Abraham du Burck en noord Stadsstraat;
  • 2e gelijke partie in den grond waarop te voren een huis en stal heeft gestaan, genaamd geweest de oude Brouwerij, groot dertien roeden palende oost en zuid aan de erve van gemelde Burck, west aan het voorschreven huis, en noord aan het gemelde plein, zijnde in t geheel belast met een rente van 4 guldens 20 cents ten behoeve van de stad St Anne...
  • Competerende de verkopers te weten aan den eersten comparant...wegens wijlen zijn vrouw Suzanna Sommeijer, en bij koope zoo van wijlen Mattheus de Bruijne, van Pieter de Bruijne, van Suzanna Leijssenaar, van Suzanna le Roij en van Pieter le Roij dd 9.7.1811 bij Hennequin...; en andere voor 47/60e parten , en aan ieder der tweede en derde comparanten bij successie van hunne moeder gemelde Suzanna Sommeijer voor een zesde part van den helft , zijnde samen van tgeheel 10/60e parten, voorts de onverkochten 3/5 parten van een zesde part van den helft, of de resterende 3/60e parten , aan Johannes Leijssenaar bij representatie en successie van deszelfs moeder Apolonia de Bruijne, en aan Johanna le Roij en Levina le Roij bij successie van hunne moeder Suzanna de Bruijne, de voornoemde Apolonia en Suzanna de Bruijne mede kinderen van meergemelde Suzanna Sommeijer.


Not Hammacher

  • 1.12.1870:
    De erfgenamen van Maria Francina Callenfels wed Johannes Anthonij Janssen, verkopen:
  • ten eerste een woonhuis, stal, erf en tuin, A 76, 77, 78 met een cijns aan de gemeente.
  • Het goed indertijd onderhands aangekocht van Abraham Cappon, herbergier, en zijn vrouw Susanna le Roy dd 25.11.1854; verkocht aan Pieter de Bruijne;
  • ten tweede een stuk tuingrond te St Anne welk perceel vroeger een deel was van A 70, begrensd aan de noordwestzijde door de haag, die hetzelve afscheidt van het overige gedeelte van dat vorige perceel 70, ten zuidwesten onmiddellijk door den tuin der pastorij van de herv gem van St Anne, ten zuidoosten door eene daar aanwezige sloot en ten noordoosten door een stuk tuingrond in 1855 bekend onder nr A 69, terwijl het onderwerpelijk stuk grond thans is in gebruik bij de voormelde pastorij en tegenwoordig kadastraal bekend onder nr A 323 als tuin groot 2 ares 80 ca.; verkocht aan de herv kerk van St Anne.
  • Johannes Anthonij Janssen heeeft het indertijd aangekocht van oa Jacob de Ridder, slagter en stroodekker te St Anne voor not Hennequin dd 9.2.1830.

Verder onroerend goed bij Knokke en Westcapelle dat behoorde tot het voormalig fort het Hazegras.


Not Koksma

  • 11.3.1879:
    De erfgenamen van Pieter de Bruijne verkopen openbaar
  • een woonhuis en stal met erf en tuin aan het marktplein, bekend als A 76, 77 en 78, belast met een eeuwigdurende rente ten behoeve der gemeente St Anne.
  • Wijlen burgemr Pieter de Bruijne heeft dat onroerend goed verkregen bij koop in een openbare veiling ten verzoeke van de erfgenamen van Maria Francina Callenfels wed Johannes Anthonij Janssen, voor not Hammacher te Groede dd 1.12.1870.

Pieter de Bruijne biedt het hoogst nl 1000 gulden.

  • Verkoop aangehouden want
  • Not Koksma
  • 25.3.1879
  • Verkopen de erfgenamen van Pieter de Bruijne hetzelfde huis etc A 76, 77 en 78 voor 1000 gulden aan Jan Petit Lourens, wagenmaker te St Anne. Hierbij koopt Pieter de Bruijne zijn mede-erfgenamen uit met elk 200 gulden en blijft hij schuldeiser voor de volle koopsom tov Jan Petit Lourens.

Bronnen